facebook twitter instagram google-plus pinterest linkedin search heart chat eye trending-up clock font keyboard_arrow_up
M. Tekin Koçkar Öğretim Görevlisi Eskişehir Osmangazi Üniversitesi
  1. Anasayfa >
  2. At Irkları >
  3. Karabağ Atı (Azerbaycan)
M. Tekin KOÇKAR
7 Dakika Okuma Süresi
+ -

Karabağ Atı (Azerbaycan)

Karabağ atları dağ-step, yarış ve binek atıdır. Adını, M.S. VII. yüzyıldan bu yana bilinen Azerbaycan’nın Dağlık Karabağ bölgesinden almıştır. Bu atın orijini de bu bölgede geliştirilmiştir. 

Karabakh_Horse

Fotoğraf 1: Karabağ atı ”Alyetmez”, 1867

Bu ırk, zorlu, güçlü, dayanıklıdır ve yere sağlam basar. Çok büyük bir at değildir, cidagosu 145-150cm yüksekliğindedir. Küçük, temiz çizgili kafaları, geniş alınlı düz bir profilleri vardır ve burun delikleri genişlemeye çok müsaittir. Boyunları yukardadır, ortalama uzunlukta, kaslı ve zariftir. İyi hatları olan ve gelişmiş kaslı kompakt bir vücutları vardır. Omuzlar genellikle dik durur. Bu atların derin göğüsleri, meyilli bir sağrıları ve uzun ince ama güçlü bacakları vardır. Ahalteke etkisinden dolayı, bu atlar dardır, kolanları çok derin değildir. İnce derileri ve yumuşak parlak tüyleri vardır. Bu ırkın renkleri, karakteristik olarak altına çalan açık al ve dorudur. Açık al dona Sarılar denir. Doru dona ise Azerice Narinj adı verilir. Demirkır donlar da görülmektedir. Bazen baş ve ayaklarda beyaz nişane ve sekiler görülebilir. 

Karabağ atları, hızlı ve tetik oldukları kadar, iyi huylu olmalarıyla da ünlüdür. Sakin, istekli ve cesurdur. 2004 yılında Ağdam Bölgesinden Kişmiş adlı bir Karabağ atı 1000 m. mesafeyi 1 dk 9s n. de, 1600 m. mesafeyi ise 1 dk 52 sn.de koşarak iki farklı hız rekoru kırmıştır [1].

Karabakh - Golden-Boy-II-MNM(zabkonniki

Fotoğraf 2: Karabağ atı “Golden Boy”

Türkmenistan ve Orta Asya’da yetiştirilen Ahalteke ve İran’da yetiştirilen Türkmen atlarıyla yakın bağları vardır. Bazı tarihçiler, eski zamanlarda bu atların aynı aileden geldiklerine ve Arap cinsinin gelişiminde önemli etkileri olduğuna inanmaktadırlar. Bazı tarih kaynakları 8 - 9. yüzyıllarda Azerbaycan’ın Arap istilası sırasında Karabağ atlarının karakteristik altın-kestane alı renginde onbinlerce atın istilacılar tarafından yağmalandığından söz edilmektedir.

Bu ırk son şeklini ve karakteristiğini 18. - 19. yüzyıllarda, Karabağ Hanlığı sırasında aldı. Karabağ hükümdarı Ibrahim-Halil Han’ın (1763-1806) 3.000 – 4.000 attan oluşan ve çoğunlukla Karabağ ırkı olan bir sürü ele geçirdiğine dair deliller bulunmaktadır. 1823 yılındaki büyük satışlardan birinde, bir İngiliz firması, Karabağ Hanlığının son hükümdarı Medhi-Kulu Han’dan 60 safkan Karabağ kısrağı satın almıştır. Karabağ atlarının sayıları, 1826’daki Rus-İran savaşı sırasında zarar görmüştür ama cins bozulmadan kalmıştır.

http://konovod.com/ResponsiveFilemanager-master/uploads/%D0%98%D0%9D%D0%A4%D0%9E/%D0%9F%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%8B%20%D0%BB%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B9/57597128Karabakh1.jpg

Fotoğraf 3: Karabağ tayı

Medhi-kulu Han’dan sonra, kızı Hurşud Banu Natavan bu ırkla ilgilendi. Bir dizi başarıyla Karabağ aygırları 19. yüzyılda çeşitli fuarlarda en büyük ödülleri aldı. 1867’de Paris’te uluslararası bir sergide Han adlı Karabağ atı gümüş madalya aldı. İkinci olarak, 1869’da Tüm Rusya Atçılık Fuarında (Всероссийской конской выставке) Meymun adlı Karabağ atı gümüş madalya aldı, bir başka aygır Tokmak bronz madalya aldı. Alyetmez adlı üçüncü aygır ise sertifika aldı ve Rus Kraliyet ahırının üretici aygırı oldu [2].

Bu at ırkı, güzelliği ve zarafeti ile bölgedeki diğer at ırklarından her zaman ayırt edilmektedir. Görünüşünün güzelliği nedeniyle Azerbaycan folkloru ve yazılı edebiyatında genellikle ceylanlarla karşılaştırılmıştır [3].

Ünlü Rus şairi ve yazarı Mikhail Lermontov bu atlara hayranlığını "Demon" adlı şiiriyle belirtmektedir:

Altında yiğit bir at, kan ter içinde

Paha biçilmez, altından

Karabakh’ın yetiştirdiği…

Kulaklarını dimdik dikkatli, oynatıyor,

Uçurumlara ve hırçın dalgalara bakıyor...


Rus Don Atlarının oluşmasında Karabağ atları önemli bir rol oynamışlardır. 1836’da Rus General Madatov’un varisi 200 Karabağ kısrağının da içinde bulunduğu tüm atlarını Don bölgesindeki bir at yetiştiricisine sattı. 20. yüzyıla kadar Karabağ atları Rus Don Atlarının karakteristiğini geliştirmek için kullanıldı.

Karabağ atları 20. yüzyıl içerisinde Don atlarının yanı sıra Avrupa'da İngiltere, Fransa ve Polonya'da da at ırklarının geliştirilmesi için kullanılmıştır [4].

19. yüzyılda bölgedeki at ırkları ile ilgili yapılan çalışmaların katılımcılarından biri olan Gutten Chapsky şunları yazmıştır: “Karabağ atı düz arazide koşarken diğer ırkların gerisinde kalsa da, dağlık alanlarda hepsinden öndedir” [3].

20. yüzyılın başlarında, bir kez daha Karabağ atları Kafkasya’daki ve kısmen de Karabağ’daki sivil ve etnik savaşlar yüzünden sayı olarak keskin bir şekilde azaldı. Karabağ hanları tarafından kurulmuş ve varisleri tarafından geliştirilmiş olan at yetiştiriciliği yatırımları, 1905’te yok edilmiştir. Birçok safkan Karabağ atı, safkan olmayan atlarla karışmıştır ve bunun sonucu olarak bazı özelliklerini kaybetmiş ve Karabağ atları boyut olarak küçülmüşlerdir. 1949’da, bu ırk Azerbaycan’daki Agdam harasında, birçok karakteristiği yeniden gösterecek şekilde yetiştirilmeye başlamıştır. 1956’da Zaman adlı Karabağ aygırı, bir Ahalteke olan Mele-Kuş’la birlikte, Sovyet Hükümeti tarafından İngiliz Kraliçesi II. Elizabeth’e sunulmuştur.

loshadka

Fotoğraf 4: Karabağ Atı “Demon”

Karabağ at ırkı, Dağlık Karabağ üzerindeki Ermeni-Azeri çatışması sırasında yeni bir gerilemeyle daha karşı karşıya kalmıştır. 1993’te Ermeni kuvvetlerinin Agdam’ı işgal etmesinden günler önce, Karabağ atlarının çoğu Agdam harasından kurtarılmıştır. Bu atlar şu anda Barda ve Agjabadi illerinin arasındaki Karabağ düzlüklerindeki ovalarda, kışlık meralarda yetiştirilmektedirler (Parfenov, 2002).

Fotoğraf 5: 1993 yılında Ermeni militanların yakıp yıktığı Karabağ harasının son hali

Fotoğraf 6: Karabağ aygırı “Hazri" (Senat - Sosna)

Fotoğraf 7: Azerbaycan Devlet Sirki'nde Karabağ atı , 2014, İngiltere


KAYNAKLAR

PARFENOV, Vadim Alekseyeviç (2002). Loşadi, İzdatelsvo Narodnoye Tvorçestvo, Moskva.

[1]  http://www.karabakhfoundation.org

[2] http://horsebreedslist.com

[3] https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/1306650

[4] https://azru.org/karabahskij-skakun-zolotoj-simvol-azerbajdzhana/ 

[5] http://horseworld.ru/modules/AMS/article.php?storyid=23

[6] http://konovod.com/index.php?id=1173

[7] https://vseokone.ru/karabaxskaya-loshad.html

[8] http://www.goldmustang.ru/magazine/konevodstvo/4000.html


FOTOĞRAFLAR

1. http://www.commons.wikimedia.org

2. http://www.zabkonniki.myqip.ru

3. http://www.loshadka.pp.net.ua

4. http://konovod.com/index.php?id=1173

5. https://azru.org/karabahskij-skakun-zolotoj-simvol-azerbajdzhana/ 

6. (foto: Yaşar Guluzade), http://www.goldmustang.ru/magazine/konevodstvo/4000.html

7. http://www.goldmustang.ru/files/images/10(146)2014/britaniya_at3.JPG